نام آش: آش فاطمه زهرا است علت نام گذاری آن است که نذر حضرت فاطمه زهرا شده است یعنی فرد حاجت خود را از فاطمه طلب می کند و بعد از بر آورده شدن حاجت نذر خود را ادا می کند.

این آش در استان گیلان پخت می شود و مخصوص این استان است وقتی که فرد حاجتی دارد یا که مریض است ممکن است خود نذر کند یا در خواب ببیند که به او می گویند اگر این آش را پخت کنی شفا پیدا میکنی مهلت ادا کردن نذر تا هفت سال است.

فرد در هنگام نذر کردن مکان زمان، مقدار و در کل تمام خصوصیات آن را ذکر میکند.

مکان: بعضی افراد در خانه  اش می پزند و بعضی ها هم در مسجد

زمان: ممکن است بعضی از افراد در یک شرایط زمانی خاصی حاجت گرفته باشند و نذر کرده باشند که در همان شرایط نذر خود را اداکند. مثلاً در ایام فاطمیه، شبهای قدر یا یا در روز تاسوعا عاشورا که در همان شرایط زمانی باید نذر اداشود.

مقدار: مقدار آش بستگی به وضع و توان فرد و نذری که کرده دارد مقدار آش شامل 250گرم ،نیم کیلو،750گرم، یک کیلو و غیره است که ممکن است آش را به صورت اشتراکی پخت کنند. منظور از آش نیم کیلویی یا یک کیلویی این نیست که کل آش این مقدار است بلکه منظور این است که حبوباتی که در آش استفاده می شود به این مقدار است.

از شروط دیگر که در موقع نذر کردن ذکر می شود طریقه جمع آوری مواد لازم برای آش است که هرفرد یا مواد را با هزینه خود تهیه می کند و اگر در موقع نذر کردن گفته باشد که گدایی میکنم ممکن است از این طریق مواد را تهیه کند البته در این صورت چند روز مانده به آش پذی به خانه همسایه ها و دیگران می رود و مواد آش را طلب می کند که البته بیشتر مردم برنج و پول می دهند.

برای پخت آش، آشپز مخصوص می آورند که در پخت آن تجربه داشته باشد البته بیشتر کارها توسط مردم و به صورت گروهی انجام میشود و فقط دستورات لازم را آشپز می دهد در پخت آش همکاری های زیادی صورت می گیرد وقتی که صاحب نذر خبر آشپزی را به بستگان و آشنایان می دهد آنها به خانه آنها می آیند ودر مراحل پخت آش به او کمک می کنند البته حبوبات را پاک کرده خیس می دهند تا نفخ آن از بین برود سپس تک تک آن را جداگانه می پزند، سبزی ها را پاک کرده، شسته و سپس خرد می کنند افراد از قبل چاقو و سینی های خود را به همراهشان می آورند.

در این آش پیاز سرخ کرده نیز می ریزند که باز مردم پیاز را پوست کنده و شسته و خرد میکنند و سپس سرخ می کنند. گندم های آش را نیز پاک کرده و میپزند و سپس چرخ میکنند همانطور که گفتم درهمه مراحل پخت آش همکاری زیادی با هم دارند که پرداختن به همه آنها سخن را بلند  میکند.

مواد لازم برای پخت آش سه دسته از مواد است

1)دسته اول هفت نوع از حبوبات است که مقدار آنها با توجه به نذری است که فرد کرده مثلاً اگر آش 250 گرمی باشد مقدار حبوبات 250 گرم است این حبوبات شامل نخود، لوبیا قرمز، لوبیا چشم بلبلی، لوبیا چیتی، عدس، ماش، است

2)دسته دوم سبزی گوشت،گندم، پیاز است که مقدار این مواد را آشپز تعیین میکند ولی به طور معمول برای آش یک کیلویی 12 کیلو گوشت 16 کیلو گندم 20 کیلو سبزی و40کیلو پیاز لازم است که البته مقدار را به نسبت برای هر کدام از آش های 250گرمی، نیم کیلویی و غیره تقسیم می کنند.

3)دسته سوم روغن، نمک، فلفل، زرد چوبه و غیره است که مقدار این مواد به دلخواه آشپز است.

این آش در قدیم در فضای باز و روی هیزم پخت می شد به این صورت که بر روی چند سنگ بزرگ دیگ را گذاشته و هیزم ها را روشن می کردند اما امروزه در خانه هایی که حیاط ندارند ممکن است در داخل خانه و روی اجاق پخت شود.آش  در ظرف های بزرگ مسی پخت می شود. پخت آش حداکثر دو روز طول می کشد یک روز زمان آماده کردن وسایل و یک روز هم بار گذاشتن آن ولی حداقل زمان ممکن یک روز است که حتماً باید به مدت سه اذان آش روی شعله بماند اذان صبح، ظهرومغرب.در دیگ را دراین آش نمی گذارند آش در دیگ رو باز پخت میشود و به طور مستمر هم زده می شود یک کفگیر بلند چوبی را داخل دیگ می گذارند و افرادی که به مجلس می آیند به نوبت آش را همزده و صلوات فرستاده و حاجت خود را از حضرت فاطمه زهرا طلب می کنند. البته زمانی دیگران می توانند اش را هم برنند که آشپز تعیین کند در مواقی که آش در حال ته گرفتن است یا موقع اضافه کرن مواد لازم به دیگران اجازه هم زدن آش داده نمی شود. موقعی که به طور کامل پخته شد در آن را می گذارند و بعد از اذان روی آش یک مجمع بزرگ مسی (یا در خود دیگ) را گذاشته روی آن گلاب اسپند، برنج، قرآن، جا نماز و غیره می گذارند. اسپند را دود کرده و آشپز به مردم شمع می دهد مردم هم پول نذری داده و سپس آن شمع ها را دور آش روشن می کنند. بعد از این مراسم آشپز فردی را که نذر برای او صورت گرفته فرا خوانده و در دیگ را بر می دارد و روی آش را به او نشان می دهد مردم  اعتقاد دارند که بر روی آش نقش هایی می بندد نقش هایی از قبیل نقش دست امام، نام پنج تن وغیره.قشی را که بر روی آش بسته را فقط خود نذر کننده می بیند که اگر او مایل بود به افراد دیگر هم اجازه دیدن داده می شود بعد از آشپز یک کاسه بزرگ مسی را بر می دارد و آش را بین حاضرین تقسیم میکند البته صاحب خانه هم مقداری از آش را برای افرادی که به هر دلیلی حضور پیدا نکرده اند کنار می گذارد مقدار آش تعلق گرفته به هر فرد بستگی به مقدارآش نذر شده، تعداد افراد حاضر شده  دارد.  هر فرد ممکن است علاوه بر خود برای افرادی که می شناسد و برای گرفتن آش موقعیت آمدن نداشته اند بگیرد که در موقع گرفتن آش اسم آنها را به آشپز می گویند.

ویژگیهای مراسم و این آش

1)این مراسم یک مراسم کاملاً زنانه است زنها همه کارهای مربوط به مراسم را انجام میدهند مردها در پخت آش شرکت نمی کنند در ظرف این چند روز ممکن است مردها به خانه نیایند یا حتی اگر یک نفر خود نذر اش داشته باشد باز توسط زنان پخت می شود.

2)برای این مراسم روضه خوانی نیز می گیرند البته اکثراً زنانه روضه خوان.

3)آش را در همه مراحل هم زده و صلوات می فرستند.

4 )همه مواد آش به صورت پخته شده به آن اضافه می شود.

)طعم آش خیلی شبیه آش شعله قلم کار است.

6 )این آش نذری است که نذر حضرت فاطمه زهرا می شود نذر باید ادا شود فرصت ادا کردن آن تا هفت سال است این اش را نمی توان در خانه و برای مصرف خود پخت حتماً باید به سه تا هفت خانه بدهی.

7)این آش را اکثرا برای صبحانه میل می کنند البنه اکثراً به آن شکر اضافه می شود و بعد از آش هم  آب نمی خورند چون اعتقاد دارند که ترش می شود.

 تغییراتی که از گذشته تا حال در مراسم و پخت آش صورت گرفته:

1)در گذشته آش در یک فضای باز و روی هیزم پخت می شد اما امروزه اکثراً در فضای بسته و روی شعله گاز پخت می می شود (ابزار پخت و پز تغییر کرده ).

2)در گذشته بیشتر کارها توسط مردم انجام می شد (چرخ کردن گندم، خرد کردن سبزی، پاک کردن آن،خرد کردن پیاز )اما امروزه اکثر کارها توسط ماشین صورت می گیرد و همکاری صورت گرفته خیلی کمتر است و بیشتر کارها را فرد به تنهایی انجام می دهد.

3)در قدیم مردم برای گرفتن آش خود به درب خانه ها می رفتند و دیگ هایی نیز به همراه می بردند اما امروزه مسئولیت پخش آش به عهده خود فرد است فرد آش را بعد از اذان در ظرف های یک بار مصرف ریخته و به درب خانه ها می برند.

4)در قدیم در ظرف چند روزی که فرد آش می پخت بستگان و نزدیکانش به خانه او آمده وشبانه روز را در خانه آنها بودند، دعا و قرآن می خواندند واز نزدیک با هم همکاری هایی داشتند اما امروزه همه اینها در حال از بین رفتن است و فقط در یک مراسم روضه که در یک بعد ظهر برگزار می شودافراد شرکت می کنند.

 

 

 



تاريخ : یکشنبه 7 مرداد1386 | 11:4 بعد از ظهر | نویسنده : نیک بخت |
  • تک تاز بلاگ
  • قالب وبلاگ